Biçimsel İletişim Sistemi Nedir? İletişim Dünyasına Mizahi Bir Yolculuk
İzmir’de, güneşli bir günde kahvemi alıp arkadaşlarla buluşmaya gittim. Konu bir şekilde “iletişim”e geldi ve tabii herkes “biçimsel iletişim” falan diyor. “Yani ne demek istiyorsunuz?” diye sorduğumda, herkes bir anda sessizleşti. O an içimde bir his uyandı, “Hadi bakalım, biraz iletişimi çözeyim de çıkıp geleyim.” İşte böyle başladı “Biçimsel iletişim sistemi nedir?” sorusunun kafamda dönmeye başlaması. Kafamı kurcalayan bu soruya derinlemesine bakmaya karar verdim.
Hadi şimdi hep birlikte bu kavramı, hem daha eğlenceli hem de biraz daha derinlemesine keşfedelim.
Biçimsel İletişim Sistemi Nedir? Kısaca Bir Başlangıç
Bir düşünün, sabah kahvaltısında birine “ne haber?” dediniz. O kişi size “iyi” dedi. Bu, günlük, gayri resmi iletişim! Ama diyelim ki, ofisteki yöneticiniz size “Bugün işlerinizi nasıl hallettiniz?” diye sordu. Bu kez cevap biraz daha biçimsel olmalı, değil mi? Hani şöyle bir şey: “Bu sabah projelerimi önceliklendirdim ve X görevini tamamladım.” İşte tam da burada, biçimsel iletişim sistemi devreye giriyor!
Biyolojik olarak bakınca, insanlar bu iletişim biçimlerini, sosyalleşmenin bir yolu olarak evrimlemiş olabilirler. Ama esas mesele, resmi veya ciddi bir iletişimi düzenlemek için olan yapıyı ve kuralları anlamaktan geçiyor. Kısacası, “biçimsel iletişim” deyince, kuralcı ve belirli bir yapıdaki iletişim aklımıza gelir. Örneğin, iş yerindeki hiyerarşi veya akademik yazılar gibi.
Biçimsel İletişim Sisteminin Temel Özellikleri
Peki, biçimsel iletişim sistemi nedir ve hangi özelliklere sahiptir? Herhangi bir insan olarak bu soruya, “Ya işte, her şeyin belirli bir kurallı yapısı olması” diye cevap verebilirim. Ama gerçekten, bunun ne anlama geldiğini öğrenmek için biraz daha derinlere inelim.
Birincisi, biçimsel iletişimde genellikle hiyerarşi vardır. Yani, patronla konuşurken daha düzgün, saygılı ve belirli kelimeler kullanmanız beklenir. Hatta geçen gün patronum bana “Bu raporu bitirebilir misiniz?” dedi. Ben de cevaben, “Tabii, efendim!” dedim. Evet, belki de gereksizdi ama bazen hiyerarşiye saygı gösterdiğini göstermek gerekebiliyor. 🙂
İkinci özelliği ise, biçimsel iletişimde resmi dil kullanılır. Gündelik hayatta “Ya, ne haber?” diye konuşurken, bu iletişimde “Merhaba, sizlere iyi çalışmalar dilerim!” gibi bir dil kullanırsınız. Kısacası, normalde söylediğiniz şeyin tam tersi bir dil kullanmaya başlarsınız. Mesela, bir sunum yaparken, “Görüşlerinizi bekliyorum” yerine “Yorumlarınızı ve katkılarınızı sunmaya davet ediyorum” dersiniz. Tabii ki, eğer ben bu şekilde bir dil kullanarak arkadaşlarım arasında konuşsam, muhtemelen ciddiye alınmazdım. Ama iş ortamında bu tür kelimeler gayet anlamlı ve önemlidir.
Biçimsel İletişim Sistemi Günlük Hayatımıza Nasıl Yansır?
Şimdi, biraz günlük hayatımıza dönelim. Biçimsel iletişim sadece iş hayatında değil, sosyal yaşamda da etkisini gösteriyor. Mesela, geçen akşam arkadaşım Mert’le buluştuk. Sohbetimiz başladığında doğal olarak espri yaparak konuşmaya başladık. Ama bir anda ciddi bir konuya gelince, konuşma dilimiz değişti. “Benimle ciddi konuşmazsan, bu konuda çözüm bulamayız” dedim. Mert de bana “Evet, haklısın” dedi. İşte bu da biçimsel iletişime dönüşen bir diyalog! Hani biz arkadaşça sohbete başladık ama, önemli bir mesele olduğunda, bir anda tonu ve tarzı değiştirdik.
Burada önemli olan, biçimsel iletişimin sadece iş dünyasında değil, bireysel ilişkilerde de ne kadar etkili olabileceğidir. Mesela, aile içindeki bir meselede de düzgün, saygılı ve kibar bir dil kullanmak bazen sorunları daha kolay çözüme kavuşturur. Çünkü biraz resmi ve kurallı bir iletişim tarzı, konuyu daha ciddiye almayı ve daha çözüm odaklı bir yaklaşımı beraberinde getirebilir.
Biçimsel İletişim: Komik Ama Gerçek
Tabii, işin komik tarafı da var. Biçimsel iletişim sistemini bazen gereksiz yere abartabiliriz. Mesela geçen gün, bir arkadaşımla buluştum. O, bana “Bana su verir misin?” dedi. Ben de, biçimsel iletişimi biraz abartarak “Tabii ki, sayın müşteri. Sizin sağlığınızı önemsiyorum, hemen getiriyorum!” dedim. O da bana bakarak “Birader, sadece su istedim” dedi. Bazen biz de biçimsel iletişimde gereksiz yere abartarak komik duruma düşebiliyoruz. Ama yine de, böyle durumlar genelde insanı güldürür, çünkü hepimiz o “aşırı resmi” halleri biliriz.
Sonuç Olarak Biçimsel İletişim Sistemi Nedir?
Biçimsel iletişim sistemi, hayatımızda sürekli karşımıza çıkan, hiyerarşi ve belirli kurallara dayalı bir iletişim şeklidir. Hem iş yerinde hem de sosyal hayatta kullanılır. Ama bu sistemin hayatımıza nasıl yansıdığı, aslında bizlerin ne kadar ciddiyetle ve saygılı bir şekilde iletişim kurmak istediğimize bağlıdır. Kısacası, bazen çok resmi, bazen çok gayri resmi olabiliriz. Önemli olan dengeyi bulmak. Çünkü hiçbir şeyin fazlası iyi değildir, değil mi? 😉 Biçimsel iletişimin olduğu yerlerde, biraz da mizah olması gerektiğini unutmayalım!